Toplardamarlara ait nedenler; varisler, venöz yetmezlik,
tromboflebit ve derin ven trombozu
Atardamar sistemine ait nedenler;
atherosklerotik damar lezyonları, tromboemboli, buerger hastalığı,
diabetik anjiopati, raynoud hastalığı
Toplardamarlar,atardamarlar
tarafından dokulara ulaştırılan kanın ,oksijenlenmek üzere kalbe
tekrar taşınmasını sağlarlar.Kronik Venöz Yetmezlik, bacak
venlerinizin (toplardamarlarınız) kanı kalbe doğru yeterice
taşıyamamasıdır. Bacakta deriye yakın gözle görebildiğimiz yüzeysel
venler dışında kaslar arasında yerleşen derin venler ve bu iki veni
birbirine bağlayan perforan venler vardır.
Bacak kaslarınız derin venleri sıkıştırarak kanı yerçekimine karşı
kanın kalbe dönmesini sağlar. Venlerdeki tek yönde çalışan kapaklar
sayesinde bacaktaki kan aşağıya doğru gitmez. Bu sisteme venöz pompa
denir.
Yürüyerek veya bacak kaslarını kasarak venöz pompayı
çalıştırabilirsiniz. Ancak uzun süre oturduğunuzda veya ayakta
kaldığınızda, pompa çalışmayacağı için bacakta venöz kan birikir.
Zamanla, biriken kanın basıncına bağlı olarak yatkın kişilerde,
damar duvarları zayıflar ve ven kapakçıkları zarar görür ve kronik
venöz yetmezlik gelişir.
Kronik venöz yetmezlik oluştuysa, bacaklarda
ağırlaşma yorgunluk huzursuzluk hissedilebilir ayak bilekleri
şişebilir ve baldırlarda sertlik hissedilebilir. Nedeni genişleyen
damarlar içerisinde göllenen kanın yaratığı gerginlik ve kan
serumunun doku aralıklarına sızarak ödem oluşturmasıdır. Biriken
kanın basıncına bağlı bacakta şişlik olabilir. Yürüme esnasında veya
durduktan sonra ağrı hissedilebilir. Varisler görülebilir. Varisler
dışarıdan görebildiğimiz şişmiş ve şekil bozukluğuna uğramış yüzeyel
venlerdir. Genellikle mavi kabarık ve kıvrıntılı olarak görülür.
Varis ağrısı, bacaklarda ağırlık rahatsızlık hissi şeklindedir.Bazen
kramplar ,yanma ve kaşıntı bu tabloya eşlik eder.
Sigara içme, uzun süre ayakta kalma ya da oturma,
ailede varis hikayesi, gebelik, egzersiz yapmama, aşırı kilo, kronik
venöz yetmezlik için risk faktörlerdir. 50 yaşından büyük kadınlarda
kronik venöz yetmezlik daha sık görülürse de her yaş ve cinsiyette
bu hastalığa rastlanabilir. Uzun dönem bacak venlerindeki kan
basıncı normalden yüksek kalırsa kronik venöz yetmezlik gelişir.
Varislerin kesin oluşum nedeni bilinmemektedir. Ancak kalıtsal
yatkınlık, uzun sürerler sabit poziyonda (ayakta yada oturarak)
çalışmak, aşırı kilo alınması, östrojen içereren ilaçların uzun süre
kullanımının varis oluşumunu kolaylaştırdığı gözlenmiştir.
Derin Ven Trombozu (DVT) ve Tromboflebit gibi hastalıklarda venler
içindeki tıkanıklıklar venöz damarlardaki basıncı yükseltir ve bu
kronik venöz yetmezliğe neden olur. Derin ven trombozu genellikle
uzun yatak istirahatleri sonrası görülür. Bunun dışında DVT
nedenleri şunlar olabilir.
Uzun yolculuklar, büyük ameliyatlar , bacak ve kalça kırığı gibi
yaralanmalar, gebeliğe bağlı hormonal değişiklikler, kan pıhtılaşma
bozuklukları, kanser ve kanser tedavisi, damar içine takılı
cihazları , östrojen içeren doğum kontrol hapları yada ilaçlar.
Derin ven trombozu bacağın iç
kısmında bulunan ana toplardamarların, kan geçişine izin vermeyecek
biçimde pıhtı ile tıkanmasıdır. Kan akımının engellenmesi ile
bacakta şiddetli ağrı, şişlik, gerginlik ortaya çıkar. Derin ven
trombozuna yol açan nedenler şöyle sıralanabilir. Damar duvarının
herhangi bir nenenle hasarlanması ,kanın pıhtılaşmasını sağlayan
trombositlerin damar duvarına yapışarak pıhtı oluşturmaları. Kan
akımının önünde mekanik bir engel oluşması nedeniyle damar
içerisinde pıhtı oluşması(uzun yolculuklarda uzun süre aynı
pozisyonda hareketsiz kalınması,büyük ameliyatlar sonrasında
hareketsizlik ve doku ödemi nedeniyle derin ven trombozu
oluşabilir.) Kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinlerde kalıtsal
bozukluk Derin ven trombozu,bacak damarlarındaki pıhtının koparak
dolaşımla akciğer atardamarına taşınabilmesi nedeniyle,hayati
tehlike oluşturabilen bir tablodur. Tedavide kan pıhtılaşmasını
engelleyici ilaçlar kullanılır.cerrahi tedavi ,pek tercih edilmeyen
son seçenektir. Venöz kan basıncı artar, damar basınca bağlı
genişlediği için kapakçıkların çalışmasını bozar (incompetent).
Oluşan bu pıhtı bulunduğu yerden kopup başka organ damarlarını
tıkayabilir. En sık akciğer atardamarı tıkayarak akciğer enfarktüsü
oluşturabilir. Bu nedenle Derin ven trombozu acil müdahale edilmesi
gereken bir durumdur.
Yürümekle ortaya çıkan veya, aniden gelişen şiddetli ağrı, diğer
bacağa göre çap, ısı ve renk farkı, ayaklarda iyileşmeyen yaralar
damar tıkanıklığı belirtisi olabilir. Akut Derin ven trombozu
tedavisi için sıklıkla pıhtı çözücü ilaçlar ve bacaklara basınç
uygulayan çoraplar kullanılır.
Tromboflebit yüzeysel inflamasyonuna
bağlı olarak kan pıhtısı ve dolayısı ile DVT gelişebilir.
duvarının iltihaplanması bundan dolayı damar iç yüzeyinde pıhtı
oluşmasıdır. Damar üzerinde kızarıklık, şişlik,hassasiyet ve ısı
artımı ile birlikte şiddetli ağrı oluşur. Damar içine ilaç
uygulaması sırasında ciltteki mikroorganizmaların bulaşması ile
koldaki toplardamarlarda tromboflebit oluşabilir.Bacak
toplardamarlarındaki tromboflebitin kaynağı ise genellikle,ayak
parmakları arasındaki çatlaklar yada mantar enfeksiyonu nedeniyle
bozulmuş tırnak aralıklarından girerek damara ulaşan
mikroorganizmalardır. Tedavide antibiyotikler,antienflematuar
ilaçlar kullanılır. Bazı durumlarda pıhtı önleyici ilaçlar tedaviye
eklenebilir. Enfeksiyon kontrol altına alınıp, hastalık belirtileri
gerileyene kadar etkilenen kol yada bacağın dinlendirilmesi
gereklidir. Hangi testler yapılmalıdır Eski
hastalıklarınızı ve şu anki durumunuzu doktora anlatmalısınız.
Bundan sonra, doktor fizik muayene yapacaktır. Bacak kan basıncı ve
bacak çevresini ölçer varislerinizin olup olmadığı kontrol eder.
Doppler ultrason veya venogram gibi tetkiklerle kronik venöz
yetmezlik teşhisini doğrular. Doppler ultrason insan tarafından
duyulamıyan ses dalgalarının kullanıldığı ağrısız bir tetkikdir.
Doppler ultrason ile kan akımının hızı ve venlerin yapısı
görülebilir. Venogram ise venlerin yapısını gösteren bir röntgen
tekniğidir. Doktorunuz iğne ile kontrast bir boya verir böylece
damarlarınız rontgen filminde görülebilir.
Tekrarlayan tromboz riski varsa hayat boyu
pıhtılaşmayı engelleyen ilaç kullanmalıdır. Venöz damar duvarı
gerginliğini sağlayan ve ödemi azaltan bazı ilaçlar kullanılabilir.
Böylece bazı şikayetlerde düzelme görülebilir ancak altta yatan
neden düzeltilmelidir. Yetmezlik hafif ve kronik ise, kompresyon
bandaj önerebilir. Kompresyon çorapları ve elastik bandajla ven
sıkıştırılarak kanın geri kaçmasını önlenir. Kompresyon çoraplarının
tüm yaşam boyunca her gün giyilmesi gerekebilir.
Ara sıra bacaklarınızı yukarı kaldırarak venlerdeki basıncı azaltmak
faydalı olabilir. Uzun süre hareketsiz ayakta kalmamaya dikkat
ederek bacak şişmesini ve diğer belirtileri engelleyebilirsiniz.
Eğer uzun süre ayakta kalacak ya da oturacaksanız bacak kaslarınızı
ara sıra kasarak kan akımının devam etmesini sağlamalısınız. İdeal
vücut kilonuzu korumak veya fazla kilolardan kurtulmak venöz
yetmezlik şikayetlerinin düzelmesini sağlayabilir. Hasta, dolaşımı
aksatacak biçimde dar giysiler giymekten, ağır yük taşımaktan, uzun
süre sıcağa maruz kalmaktan ve hareketsiz kalmaktan kaçınmalıdır.
Ciddi kronik venöz yetmezlik vakalarında nadir de olsa cerrahi
yöntemler gerekebilir.
Doktorunuz
uyluğun üst kısmında ortaya çıkan kronik venöz yetmezlik için by-pass
operasyonu uygulayabilir . Örneğin, greft olarak bilinen başka
yerden çıkarılan veya yapay bir damar kullanarak kan akımı
sağlanabilir. Az da olsa Derin ven trombozu riski ve kesi yerinden
enfeksiyon riski vardır ancak çoğunlukla bacak damarında yapılan bu
by-pass operasyonu güvenlidir. Buna rağmen doktorunuz durum çok
ciddi olmadıkça bu işlemi önermez.
Bazen toplardamar içindeki kapakçıkların tamirini gerekli
görülebilir. Doktor toplardamar içindeki kapakları kısaltabilir.
Damar çevresine damar duvarını destekleyen bir manşon yerleştirerek
kapağın çalışmasını sağlayabilir. Kalp Damar Cerrahınız, sizin ve
hastalığınızın durumuna göre en uygun tedaviyi seçmenizi
sağlayacaktır.
Akut veya kronik tıkanıklık şeklinde olabilir.
En sık nedeni, bozulmuş kalp kapakçıklarında oluşan pıhtının kopup
değişik yerlerdeki damarları tıkamasıdır. Pıhtının tıkadığı bölgenin
aşağısında dolaşım bozulur. Ağrı saatler içinde gelişir ve
şiddetlidir, beslediği bölgede soğuma, morarma görülür. Dört-altı
saat içersinde cerrahi müdahale gereklidir. Damar içindeki pıhtı
operasyon ile temizlenir. Geç müdahale dokuda geri dönüşümsüz zarara
neden olur. Operasyon sonrası asıl nedene yönelik araştırma
yapılarak tedavi buna göre devam edilir.
Atheroskleroz ,yaygın bilinen ismi ile damar
sertliği, damarın kronik tıkanıklıklarının en çok bilinen
nedenidir.Damar duvarında plak oluşumuna yol açarak kan akımının
engellenmesine neden olur. Atheroskleroza yol açan nedenler ;
kolesterol yüksekliği,diabetes mellitus (şeker hastalığı, sigara
kullanımı, hipertansiyon , genetik faktörler olarak sıralanabilir.
Hastalığın başlangıç döneminde, uzun mesafe yürümekle bacakta ağrı,
uyuşukluk, güçsüzlük oluşur. Damar tıkanıklığının derecesi arttıkça
kısa mesafelerde bile yürümekle ağrı oluşur. İstirahat ağrısı
hastalığın oldukça ilerlemiş olduğunu gösterir. İlk dönemlerde
dolaşımı rahatlatıcı ve atheroskleroz nedenine yönelik ilaç tedavisi
verilir. Hastalığın ileri aşamalarında ,kan akımını düzeltmeye
yönelik ameliyatlar yapılır. Aterosklerozda damar duvarında oluşan
plak zamanla büyüyerek kan akımını engeller. Bu engellenme
derecesine göre klinik belirtiler de değişiklik gösterir.
Tıkanıklık hafifse ancak uzun yürüyüşler sonrası bacakta ağrı,
uyuşukluk, güçsüzlük gibi bulgular olur. Tıkanıklık arttıkça ağrı
daha kısa yürüyüşlerde görülmeye başlar. Son aşamada artık
dinlenirken bile ağrı vardır. Dolaşımı bozulmuş olan bacakta dokular
beslenemediği için yaralar oluşmaya başlar.
Hasta erken dönemde başvurursa, aterosklerozu kontrol altına alan ve
dolaşımı destekleyen ilaçlar verilirken, ileri aşamalarda operasyon
gerekir. Operasyonlarda sıklıkla tıkalı olan damarın kanı alt
bölgeye kanın taşıması için yapay damarlar yerleştirilir.
Başka bir kronik arter tıkanıklığı formu olan Buerger hastalığı
sigara içen genç erkek hastaların bacaklardaki küçük atardamarları
ve birlikte sinir kılıflarını da tutan bir hastalıktır. Bacakta
soğukluk yürümekle ağrı, soğuk hassasiyeti, yüzeysel damar
enfeksiyonu atakları vardır. İlerleyen dönemlerde dinlenme halinde
bile ciddi ağrı, yaralar ve gangren görülür. Sigaranın erken dönemde
bırakılması ile hastalık büyük oranda engellenir. Fakat çoğunlukla
operasyon gerektirir.